De overgang: wat moet je weten over de menopauze?

Blije mensen

De overgang, ook wel menopauze genoemd, markeert het einde van de vruchtbare periode van de vrouw. Zoals het woord overgang al aangeeft, is dit geen plotselinge gebeurtenis, maar een geleidelijk proces. Zoals in elke levensfase vinden er langzaamaan veranderingen plaats op lichamelijk, sociaal en geestelijk gebied. Op lichamelijk gebied spelen hormonen een grote rol in een nieuwe levensfase en ook bij de overgang is dat duidelijk het geval.

In de overgang worden drie fasen in onderscheiden. Allereerst is er de pré menopauze, waarin al lichte hormonale schommelingen plaatsvinden. Dit begint vaak eerder dan je zou verwachten, ergens tussen het 35e en 40e levensjaar. In de volgende fase, de peri menopauze, worden de hormonale veranderingen steeds sterker. Het is een soort inleiding op de naderende menopauze, waardoor vrouwen in deze fase al lichte of ernstigere overgangsklachten ondervinden.

Tot slot is er de “echte” menopauze, die begint na de laatste menstruatie. Als de menstruatie een heel jaar uitblijft is de menopauze definitief. De leeftijd waarop dit gebeurt is voor Nederlandse vrouwen rond het vijftigste levensjaar. Hoe lang de overgang duurt is voor iedere vrouw verschillend. Bij sommige vrouwen kan het daarna nog jaren voordat alle overgangsklachten verdwenen zijn. Hoewel dit voor sommige vrouwen ongemakkelijk en soms zelfs ronduit vervelend is, is de overgang geen ziekte.

De hormonale verandering gaan gelijk op met sociale veranderingen. Traditioneel hebben de kinderen langzaamaan minder zorg nodig en er komen ook geen nieuwe kinderen meer bij. In die zin is de overgang niet alleen het afsluiten van de vruchtbare periode, maar tegelijkertijd een nieuw begin waarin er weer ruimte is voor persoonlijke interesses en ontwikkeling. Door de hormonale veranderingen word je meer op jezelf teruggeworpen. Nu het gezin niet meer om het opvoeden van de kinderen draait, kun je je bijvoorbeeld afvragen of je relatie nog wel bij je past. Omdat het niveau van de hormonen oestrogeen en progesteron omlaag gaat, komen er ook schommelingen in de niveaus van serotonine en endorfines. Hierdoor kun je in de overgang bijvoorbeeld sneller uit je slof schieten door dingen die je partner al twintig jaar doet. Zo wordt je leven door de combinatie van hormonale en sociale veranderingen flink door elkaar geschud.

Terwijl de overgang al een ingrijpende fase is voor huisvrouwen in een traditioneel gezinspatroon, komt daar tegenwoordig nog bij dat veel vrouwen een drukke baan hebben. Een tijdje rustig aan doen en naar binnen keren om te voelen wat je met de rest van je leven wilt doen zit er dan niet in. Je moet blijven presteren hetgeen voor extra stress zorgt die funest is voor de hormoonbalans, die in deze periode toch al niet geweldig is.

Overgangsklachten bij de menopauze

Het merendeel van de vrouwen die in menopauze komen hebben klachten, die daar specifiek bijhoren. Deze klachten worden veroorzaakt door hormonale veranderingen. Omdat deze symptomen heel normaal zijn, is het goed om ze te herkennen. Het verschilt heel erg per vrouw hoe ernstig deze klachten zijn, maar ze kunnen herkennen en als normaal accepteren kan het proces gemakkelijker maken. Onderstaand volgen de meest voorkomende overgangsklachten.

De klassieker onder de overgangsklachten is wel de zogenaamde opvlieger. Hierbij word je plotseling overvallen door een gevoel van warmte of zelfs hitte, dat zich over het lichaam verspreidt. Het is niet slechts een gevoel, het bovenlichaam heeft tijdens een opvlieger ook daadwerkelijk een verhoogde temperatuur en je krijgt een hoofd als een boei. Als je tijdens je slaap last hebt van een opvlieger kun je drijfnat van het zweet wakker worden, het zogenaamde nachtelijk zweten. Hartkloppingen en een verhoogde hartslag gaan vaak samen met opvliegers, maar komen ook wel zonder opvliegers voor.

Een andere veel gehoorde overgangsklacht is gewichtstoename. Doordat er minder oestrogeen door de eierstokken wordt aangemaakt, neemt vetweefsel deze functie over. Het lichaam gaat rond de menopauze meer vet opslaan om zodoende de productie van oestrogeen op peil te houden. Ook wordt er testosteron, het mannelijke geslachtshormoon, omgezet in oestrogeen en dit proces vindt voor een deel eveneens in de vetcellen plaats. Ook al heb je je hele leven kunnen eten wat je wilt zonder aan te komen, deze twee processen maken een eind aan die pret. Meer vetcellen betekent dat er meer testosteron kan worden omgezet naar oestrogeen en meer oestrogeen zorgt ervoor dat er nog meer vet wordt opgeslagen. Zo ontstaat een hormonale vicieuze cirkel richting steeds meer vet.

Een onregelmatige menstruatie kan voorkomen vanaf de pré menopauze, omdat de hormoonhuishouding dan al begint te veranderen. Behalve onregelmatigheid kan de menstruatie ook korter of langer duren, vaker dan de normale 28 dagen voorkomen of gepaard gaan met zwaardere bloedingen. Hoewel dit vrij gebruikelijke overgangsklachten zijn, is het bij hevige bloedingen aan te raden om even naar de huisarts te gaan. De dalende productie van oestrogeen kan tevens hoofdpijn veroorzaken, zoals veel vrouwen ook voor de menstruatie hoofdpijn hebben.

menopauze
Overgang kan resulteren in hoofdpijn

Een lager libido is een natuurlijk gegeven als je de vruchtbare periode van je leven afsluit. Eigenlijk is het alleen problematisch als je er in je relatie last van hebt. Dat kan gebeuren als het libido van je partner niet lager wordt, zodat er een disbalans in de behoefte aan seks ontstaat. Het betekent ook niet per definitie dat de relatie niet goed meer is, als stel kom je ook samen in een andere levensfase. Minder zin in seks wordt nog versterkt door vaginale droogheid, die wordt veroorzaakt door het dalen van het oestrogeen niveau. De vagina wordt daardoor niet alleen droger, wat jeuk en irritatie op kan leveren, maar het weefsel wordt ook minder elastisch. Hierdoor kan seks minder fijn aanvoelen, hoewel een glijmiddel dit probleem grotendeels kan oplossen.

Ook de stemmingswisselingen in de overgang zijn berucht. Afwisselend om niets in huilen uitbarsten en weer uitgelaten en blij zijn, voor de omgeving kan het soms niet te volgen zijn. Ook kun je je op het onredelijke af aan de kleinste dingen irriteren. Prikkelbaarheid komt op alle leeftijden voor, maar in de overgang kan het zulke vormen aannemen dat het tot conflicten met je partner, familie, vrienden en collega’s leidt. Ook vermoeidheid en lusteloosheid komen voor en kunnen een grote invloed hebben op je dagelijkse leven en de omgang met anderen.

Depressieve gevoelens kunnen in elke levensfase voorkomen, maar veel vrouwen zijn er in de overgang extra gevoelig voor. Dat is niet vreemd, je bent afscheid aan het nemen van een levensfase en bovendien kan het emotioneel zwaar weer zijn. Ook gevoelens van angst, paniekaanvallen en een allesoverheersende twijfel aan alles in je leven komen vaak voor. Angst en paniek gaan soms gepaard met bijbehorende lichamelijke symptomen als hartkloppingen en kortademigheid.

Slaapstoornissen maken het er ook niet gemakkelijker op. Voorheen meenden artsen dat slechter slapen werd veroorzaakt door het nachtelijke zweten, maar inmiddels is gebleken dat ook vrouwen zonder opvliegers minder goed slapen in de overgang. Slecht slapen zorgt op zijn beurt weer voor geheugen- en concentratieproblemen.

Een hele vreemde gewaarwording is het gevoel dat je lichaam onder stroom staat. Deze elektrische tintelingen ontstaan in het weefsel onder de huid en wordt veroorzaakt door schommelingen in oestrogenen. De tintelingen kunnen vooraf gaan aan een opvlieger, maar ook op zichzelf voorkomen. Als je ontspannen bent valt dit tintelende gevoel duidelijker op dan wanneer je druk bezig bent, dus ook dit komt vaak ’s nachts voor.

Dan zijn er nog tal van lichamelijke symptomen, zoals pijnlijke en stijve gewrichten. Ook spieren en pezen kunnen hun soepelheid verliezen onder invloed van het dalende oestrogeen niveau. Hetzelfde geldt voor je huid, die dunner en droger wordt en je nagels, die zwakker kunnen worden. Ook je haar kan dunner worden, in korte tijd of geleidelijk aan.

Tot slot de opmerking dat deze lijst niet volledig is, het betreft hier de meest voorkomende overgangsklachten.

Goed voor jezelf zorgen

Ondanks bovenstaande waslijst aan klachten, is de overgang zeker niet alleen maar kommer en kwel. Er zijn manieren om er goed doorheen te komen en je over te geven aan het veranderingsproces. Goed voor jezelf zorgen middels een gezonde levensstijl staat daarbij voorop. Dat is natuurlijk belangrijk in iedere levensfase, maar in de overgang nog eens extra.

Wat betreft je voedingspatroon kom je al een heel eind met veel groenten en fruit, en eventueel een koolhydraat arm of suikervrij dieet. Naast gezonde voeding is ook voldoende beweging onontbeerlijk. Ga dagelijks een stukje wandelen, fietsen of zwemmen en probeer een paar keer per week te sporten. Een gezonde levensstijl zorgt ervoor dat je het uitdijen, dat in de overgang per definitie op de loer ligt, voorkomt of in de hand houdt. Bewegen heeft ook nog eens een gunstig effect op je geestelijke en emotionele evenwicht.

Om je hormoonbalans tegemoet te komen is voldoende ontspanning, rust en slaap belangrijk. Omdat stress het allemaal alleen maar erger maakt, kun je er naar streven om stress zoveel mogelijk te voorkomen. Voor een deel doe je dat met gezonde voeding en voldoende beweging, maar er kunnen meer stress-verhogende factoren in je leven zijn, zoals een slechte relatie of een te hoge werkdruk. Het loont de moeite om dan eens goed te kijken of je ook op deze vlakken goed voor jezelf zorgt, of dat het tijd is voor verandering. Verder kun je om beter te kunnen ontspannen een ontspannende activiteit als yoga, meditatie of mindfulness overwegen.

Geestelijke en spirituele overgang

In culturen die minder gericht zijn op de buitenkant, vormt de overgang niet alleen een afscheid maar ook een nieuw begin. De kinderen zijn opgegroeid, haar taak zit erop en nu is het weer tijd voor de vrouw om aan zichzelf te denken. Ze kan afscheid nemen van oude patronen, zichzelf opnieuw ontdekken en zich bezinnen op wat zij wil met de rest van haar leven. Deze natuurlijke fase past niet zo goed in de moderne Westerse levensstijl, waardoor de overgang vooral wordt gezien als een hormonale aandoening. In plaats van bij jezelf, je gevoelens en symptomen te blijven wat belangrijk is in deze levensfase verwacht de maatschappij dat je in het gareel blijft lopen. Klachten worden te lijf gegaan als ziekten met pillen en desnoods therapie.

Spiritueel georiënteerde therapeuten wijzen er wel op dat overgangsklachten alleen maar hardnekkig en ernstig zijn als vrouwen zich tegen de veranderingen verzetten. Onze cultuur waarin jong en mooi blijven evenals presteren de norm is, maakt het je niet gemakkelijker om je eraan over te geven. Maar als je met je eigen “flow” meegaat in plaats van hardnekkig vast te houden aan de verwachtingen van de buitenwereld, kan dat een hoop zelfkennis en levenswijsheid opleveren. Die zal je in de komende levensfase heel goed van pas komen en zo kun je het natuurlijke proces dat de overgang ook is, ten volle benutten.

De overgang bij mannen

Bij de overgang denken we direct aan vrouwen, maar ook mannen krijgen te maken met hormonale veranderingen. Naarmate een man ouder wordt, neemt zijn testosterongehalte af en vanaf het 40e levensjaar belanden zij in wat de peno- of andropauze wordt genoemd. Op zich is dit een normaal proces, maar bij iets meer dan 10% van de oudere mannen leidt het hormoontekort tot klachten. Het gaat dan niet alleen om een daling van het libido of erectieproblemen. Testosteron heeft ook invloed de rest van het lichaam zoals bloed, spieren, hersenen, botten en weerstand. Een tekort aan dit hormoon kan daarom onder andere leiden tot verminderde vitaliteit, lusteloosheid, een vermindering van de spierkracht en meer buikvet, slaapstoornissen en bloedarmoede. Ook komen, net als bij vrouwen, stemmingswisselingen, depressieve gevoelens en een verminderd algemeen welbevinden voor.

Meer lezen op voeding-expert.nl?

Volgende artikels kunnen je misschien interesseren:

De overgang: wat moet je weten over de menopauze?
Schuiven naar boven