Home » Voeding » Oliën » Oppassen met sojaolie

Oppassen met sojaolie

Gezonde sojabonen en sojamelk, of toch niet zo heel erg gezond?

Sojaolie wordt geperst uit sojabonen, peulvruchten die het zaad vormen van de sojaplant die oorspronkelijk uit Azië komt. Soja is al lang geleden gecultiveerd en werd in het Chinese keizerrijk beschouwd als een heilig gewas, net als gerst en gierst, rijst en tarwe. Ten tijde van de ontdekkingsreizen werd de sojaplant ook meegenomen naar andere continenten. Tegenwoordig is sojaolie de meest gebruikte plantaardige olie wereldwijd en wordt de sojaplant hiervoor met name in Noord- en Zuid-Amerika geteeld.

Sojaolie is transparant tot lichtgeel van kleur en heeft een milde neutrale smaak, wat het tot een veelzijdige spijsolie maakt. Van oudsher werd sojaolie gebruikt in Aziatische keuken, maar dankzij de neutrale smaak kun je het voor alle gerechten gebruiken. Het is zowel koud bruikbaar in dressings en marinades als om te bakken, braden en frituren. Dit laatste omdat sojaolie in tegenstelling tot veel andere plantaardige oliën probleemloos kan worden verhit tot 210°C.

Vanwege de lage prijs wordt sojaolie ook gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie en verwerkt in bijvoorbeeld slaolie, margarine, koekjes, soep en saus. Omdat sojaolie zich uitstekend laat mengen met andere oliën wordt het ook veel gebruikt in mengsels als slaolie, margarine en bak- en braadproducten.

Door de relatief lage prijs en de gemakkelijke eigenschappen met betrekking tot mensen en verhitten wordt sojaolie behalve als spijsolie ook gebruikt als grondstof voor cosmetica. Daarnaast wordt sojaolie ook wel verder bewerkt tot lecithine, dat gebruikt wordt als emulgator in de voedingsmiddelenindustrie en bij de productie van cosmetica. Er worden zelfs medicijnen en voedingssupplementen van soja gemaakt. Sojabonen bevatten behalve de olie veel plantaardige eiwitten. Van de bonen worden van oudsher in Azië verschillende producten gemaakt zoals sojasaus, tempé en tofoe. Recent zijn in het Westen sojamelk en sojayoghurt in zwang, die voor mensen met een koemelkallergie, vegetariërs en veganisten een alternatief vormen voor echte zuivel van dierlijke herkomst.

Sojaolie bevat de onverzadigde vetzuren linolzuur (51%), oliezuur. (23%) en Alfa-linoleenzuur  (7%). Daarnaast bevat het de verzadigde vetzuren palmitinezuur (10%) en stearinezuur (4%).

Is sojaolie gezond of ongezond?

Sinds transvetten een aantal jaren terug ontmaskerd werden als zeer ongezond, werden andere vetten zoals zonnebloem-, soja- en koolzaadolie gepromoot als wel gezond. Toch rijzen er de laatste jaren steeds meer twijfels over sojaolie. Als je er nader naar gaat kijken, is sojaolie eigenlijk helemaal niet op z’n plaats in onze rubriek superfoods.

Net als zonnebloemolie bevat sojaolie meerdere onverzadigde vetzuren, waarvan en linolzuur (Omega 6) en oliezuur (Omega 9) de belangrijkste zijn. Terwijl jaren geleden het uitgangspunt was dat alle onverzadigde vetzuren goed zijn voor de gezondheid en veel beter dan dierlijke vetten als boter, blijkt het verhaal veel ingewikkelder. Het gaat niet gaat om “goede of slechte” onverzadigde vetzuren, beiden zijn essentiële vetzuren, hetgeen inhoudt dat je ze nodig hebt maar dat het lichaam ze niet zelf kan aanmaken. Ze moeten dus allebei via de voeding binnenkomen. Voor een goede gezondheid blijkt het evenwicht tussen de verschillende soorten belangrijk. Momenteel gaat men uit van de ideale verhouding tussen Omega 6 en Omega 3 minimaal 3:1 of nóg beter 1:1. Als het evenwicht zoek is, verhoogt dat het risico op hart- en vaatziekten, ontstekingen en auto-immuunziekten.

In het normale Westerse voedingspatroon gaat deze verhouding, ook zonder dat je je te buiten gaat aan junkfood, richting 15:1 en sommigen beweren zelfs 25:1. Het is niet zo dat Omega 6 vetzuren “slecht” of ongezond zijn, ze zitten zelfs van nature in veel voedingsmiddelen die we vandaag de dag als gezond beschouwen. Het probleem is meer dat het Westerse voedingspatroon tegenwoordig neigt naar veel meer Omega 6 dan Omega 3. Sojaolie met zijn hoge gehalte aan linolzuur heeft van nature dus een problematisch vetzuur-profiel omdat we al ruimschoots, of liever gezegd veel te veel, Omega 6 vetzuren binnenkrijgen.

Genetische modificatie van sojagewassen

Daar is wat op gevonden in de vorm van genetische manipulatie, pardon modificatie. Met Noord Amerika als topproducent, wordt de meeste sojaolie gewonnen uit genetisch gemodificeerde sojaplanten. Net als mais zijn sojaplanten bestand gemaakt tegen het bestrijdingsmiddel glyfosaat, ook wel bekend onder de naam “Roundup”. De gewassen die ertegen bestand zijn gemaakt, worden “Roundup ready” genoemd. Tussen de bedrijven door is ook gesleuteld aan het gehalte linolzuur. Dit is teruggebracht, zodat deze genetisch gemodificeerde soja kan worden verkocht als “gezonder” dan de niet gemodificeerde variant.

Sojabonen, klaar om te persen

Sojabonen, klaar om te persen

De effecten van genetische modificatie zijn echter onduidelijk, omdat dit op langere termijn bekeken moet worden. Wat betreft soja wijzen steeds meer onderzoeken uit dat de gemodificeerde linolzuur-arme sojaolie helemaal niet veel gezonder is dan de normale. Uit een onderzoek met vier groepen muizen bleek dat de groep met een sojabonen dieet meer overgewicht, diabetes en leververvetting vertoonden dan een controlegroep die kokosolie kreeg. De genoemde ziekten kwamen zelfs vaker voor dan bij een andere controlegroep die een fructose-rijk dieet te verstouwen kregen.

Professor biologie en neurowetenschappen Frances Sladek van University of California Riverside concludeert daarom dat de genetisch gemodificeerde sojagewassen eerst moeten worden getest op lange termijn effecten. Tot die tijd valt er weinig meer over te zeggen dan terughoudend ermee te zijn en zeker niet te claimen als bevorderlijk voor de gezondheid. Het enige gevonden voordeel ten opzichte van gewone sojaolie was dat de gemodificeerde linolzuur-arme sojaolie geen insulineweerstand veroorzaakt zoals de gewone, natuurlijke sojaolie. Een onderzoek onder baby’s die gevoed worden met babyvoeding die sojaolie bevat, gaf hetzelfde beeld.

Een andere expert, de toxicoloog (dit betekent “vergifkunde”) professor Don Huber, wijst erop dat het glyfosaat, waar de soja nu zo goed tegen kan, de fysiologie van de plant verandert en belemmert dat die mineralen opneemt. Ook hij waarschuwt voor de totale onwetendheid over de consequenties van dit soort modificaties voor onze gezondheid en pleit voor onderzoeken naar de effecten op langere termijn. Dat dit niet tot nauwelijks gebeurt geeft aan hoeveel macht de belanghebbende fabrikanten van sojaolie en bestrijdingsmiddelen hebben.

Alsof dat allemaal nog niet genoeg is bevat sojaolie vaak, maar niet altijd, transvetten waarvan al jaren bekend is dat ze ronduit funest zijn voor de gezondheid. Als je gezond wilt eten zit je hoogstwaarschijnlijk niet te wachten op genetisch gemodificeerde sojaolie met mogelijk een extraatje in de vorm van een percentage transvetten. Je kunt natuurlijk op zoek gaan naar biologische koudgeperste sojaolie, die gegarandeerd gentech en glyfosaat vrij is. Deze is uiteraard natuurlijker en gezonder maar let erop dat deze van nature nog steeds veel Omega 6 vetzuur bevat, waar je doorgaans toch al voldoende van binnenkrijgt. Je zou de sojaolie minimaal stevig moeten afwisselen met kokosolie en olijfolie om het risico op hart- en vaatziekten te verminderen Genoemde oliën hebben in tegenstelling tot veel andere plantaardige olie, een vetzuur-profiel wat juist meer evenwicht brengt in de verhouding Omega 6 en Omega 3.

In de keuken heb je dat allemaal zelf in de hand, maar in de horeca wordt vanwege de lage prijs volop genetisch gemanipuleerde sojaolie en slaolie gebruikt, waar de mineralen die oorspronkelijk in soja voorkomen zijn vervangen door glyfosaat. Dit beruchte bestrijdingsmiddel staat bekend als hormoonverstoorder en wordt in verband gebracht met het verhogen van de kans op onvruchtbaarheid, geboorteafwijkingen, kanker en chronische ontstekingsziekten. Een reden temeer om thuis vooral te kiezen voor kokos- en olijfolie.